Η τροφή του Μ. Αλεξάνδρου στο προσκήνιο των καλλιεργειών

http://www.capital.gr/news.asp?id=1235612

Άκρως επικερδής! Η ενασχόληση με ένα φυτό που είναι γνωστό από την αρχαιότητα. Έχει 30 φορές περισσότερη βιταμίνη C από το πορτοκαλι και αποδίδει τουλάχιστον 1.500 ευρώ ανά στρέμμα

Από τη Ροη Χάικου
roi.haikou@capital.gr

Αν και γνωστό από την αρχαία Ελλάδα για τις θεραπευτικές ιδιότητες του, το θαυματουργό ιπποφαές μόλις τα τελευταία χρόνια έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον των αγροτών ως μια από τις εναλλακτικές καλλιέργειες που υπόσχονται σημαντικές αποδόσεις.

Μια σχεδόν βιολογική καλλιέργεια, αφού δεν απαιτεί λιπάσματα και ψεκασμούς, μοιάζει ιδανική για να... πρασινίσει βουνά και κάθε άγονο μέρος της χώρας μας, μια που ευδοκιμεί ακόμα και στα πιο φτωχά χώματα και μπορεί να αναπτυχθεί από τις πλέον παράκτιες ζώνες μέχρι τις ημιερημώδεις ή και ορεινές περιοχές.

Συμπεριλαμβάνεται στην κατηγορία των «υπερτροφών» (super foods), καθώς περιέχει 190 πολύτιμες ουσίες με ισχυρή αντιοξειδωτική δράση και 30 φορές περισσότερη βιταμίνη C από το πορτοκάλι.

Στη χώρα μας καλλιεργείται στη βόρεια Εύβοια στην περιοχή Αχούρια, στην Λιανή Κοζάνης, στα Ιωάννινα, στην ορεινή Αρκαδία, την Ξάνθη, την Κρήτη, τη Φθιώτιδα κ.α., ωστόσο ακόμη βρίσκεται στα πρώτα βήματα. Μάλιστα, η πρώτη μεγάλη παραγωγή αναμένεται από το 2012.

Ωστόσο, το ενδιαφέρον που εκδηλώνεται από αγρότες αλλά και όσους έχουν ανεκμετάλλευτη γη είναι μεγάλο. Ένας από αυτούς ο κ. Νικόλαος Ρέπας από την ορεινή Αρκαδία, ο οποίος καλλιεργεί δοκιμαστικά, όπως ανέφερε στο «Κ», τα τρία πρώτα στρέμματα ιπποφαούς. «Είχα αναρτήσει σε κάποιο forum για το ιπποφαές τα στοιχεία μου τον Μάρτιο και ότι έχω ξεκινήσει καλλιέργεια και μέχρι σήμερα έχω μιλήσει με περισσότερα από 800 άτομα που ήθελαν πληροφορίες. Ξεκίνησα με 3 στρέμματα δοκιμαστικά. Αν όλα πάνε καλά, μετά την πρώτη παραγωγή από του χρόνου, σκοπεύω να φυτέψω ακόμα 7-8 στρέμματα», σημείωσε ο κ. Ρέπας.

Την παραγωγή της Εύβοιας θα απορροφήσει η εταιρεία Astra Medical Hellas Superfoods, η οποία ιδρύθηκε το 2003 και διακινεί το σκεύασμα «Ιπποφαές Eubias». Με αυτήν την εταιρεία έχει έρθει ήδη σε επαφή ο κ. Ρέπας και έχουν ανανεώσει το... ραντεβού τους για συνεργασία όταν τα φυτά αποδώσουν τους πρώτους καρπούς τους. Το κόστος εγκατάστασης είναι περίπου 850 ευρώ ανά στρέμμα, δηλαδή 5 ευρώ/φυτό, σύμφωνα με τον γεωπόνο κ. Κάσσανδρο Γάτσιο.Ένα από τα «μυστικά» είναι ότι τα φυτά του ιπ-ποφαούς που φυτεύονται πρέπει να έχουν ηλικία 1-2 ετών, καθώς είναι εισαγόμενα από το εξωτερικό, κυρίως από την Ευρώπη, και τα φυτώρια που τα παράγουν δεν διαθέτουν μεγάλα δέντρα (σε αντίθετη περίπτωση, το κόστος αγοράς τους θα ήταν πολύ υψηλό).

Το ιπποφαές είναι ένας πολυετής φυλλοβόλος και ακανθωτός θάμνος, το ύψος του οποίου ξεπερνά τα 3 μέτρα. Οι καρποί του ωριμάζουν στο τέλος καλοκαιριού με αρχές φθινοπώρου. Τα φυτά αρχίζουν να δίνουν καρπούς από το τρίτο έτος, ενώ από το τέταρτο-πέμπτο έτος μπαίνει σε πλήρη παραγωγή, η οποία διαρκεί 30 χρόνια, με μια μέση παραγωγή πέριξ των 1.000 κιλών/στρέμμα (800-1.200 κιλά) και απόδοση από 1.500-2.000 ευρώ το στρέμμα.

Η τιμή του νωπού καρπού στην Ευρώπη είναι περίπου 6-8 ευρώ/κιλό, ενώ στη χώρα μας κυκλοφορεί αποξηραμένος καρπός από 70 έως 100 ευρώ/κιλό. Το λάδι έχει 100-150 ευρώ/λίτρο, στα δε σούπερ μάρκετ η τιμή του χυμού φτάνει τα 57 ευρώ/λίτρο.

Από αυτούς τους καρπούς παράγονται δύο είδη φαρμακευτικών ελαίων. Από τη σάρκα των καρπών λαμβάνονται περίπου 18-22 κιλά ελαίου (ανάλογα με την ποικιλία) και από τους σπόρους 8-12 κιλά. Επίσης, παίρνουμε και 150 κιλά φύλλων/στρέμμα, τα οποία, ύστερα από ξήρανση, χρησιμοποιούνται ως αφέψημα. Επίσης, η φλούδα του καρπού διατίθεται σε επιχειρήσεις ζωοτροφών.

Οι δυσκολίες της συγκομιδής
Τα πρώτα βήματα καλλιέργειας ιπποφαούς γίνονται μόλις τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, αλλά το ενδιαφέρον που εκδηλώνεται από υποψήφιους παραγωγούς είναι τεράστιο.

Εάν κάτι αποτελεί πρόβλημα για την καλλιέργεια του ιπποφαούς, αυτό είναι η δύσκολη συγκομιδή, εξαιτίας των αγκαθωτών κλαδιών του. Κοινή τεχνική συγκομιδής αποτελεί η απόσπαση ολόκληρου του κλαδιού, αν και αυτό αποβαίνει καταστροφικό για τον θάμνο και μειώνει τις μελλοντικές συγκομιδές. Η πιο αποτελεσματική μέθοδος συγκομιδής των καρπών χωρίς να τραυματιστούν τα κλαδιά είναι να γίνει χρήση ειδικού αναδευτήρα. Κατά κανόνα, ο μηχανικός τρόπος συγκομιδής αφήνει έως και 50% της παραγωγής στο χωράφι και οι καρποί μπορούν να συλλέγονται κάθε δύο χρόνια.



Οι κυριότερες μέθοδοι μηχανικής συγκομιδής είναι οι εξής:
Η γερμανική μέθοδος
Συνίσταται στην αποκοπή των καρποφόρων κλάδων με ψαλίδια, την τοποθέτηση των κλάδων αυτών μαζί με τους καρπούς στην κατάψυξη σε θερμοκρασίες -25° C. Στη συνέχεια, ανάλογα με τις ποσότητες καρπών που θέλει κανείς να χρησιμοποιήσει, οι καρποφόροι βλαστοί εξέρχονται από την κατάψυξη και τινάζονται, ώστε να πέσουν οι καρποί.Έχει το μειονέκτημα ότι η συγκομιδή καρπών γίνεται κάθε δύο χρόνια, επειδή αποκόπτεται η ετήσια βλάστηση και γίνεται ισχυρό κλάδεμα των βλαστών το καλοκαίρι.

Η μέθοδος της δόνησης των βλαστών του φυτού
Η μέθοδος αυτή στηρίζεται στην ίδια αρχή με εκείνη που χρησιμοποιείται για τη συγκομιδή της ελιάς. Η αρχή αυτή συνίσταται στην εφαρμογή στον κορμό ή στα κλαδιά του δέντρου μιας δόνησης με τη βοήθεια ενός κατάλληλου μηχανισμού. Η δόνηση αυτή ποικίλλει σε διάρκεια και συχνότητα και, με τη βοήθειά της, αποσπάται ο καρπός από το δέντρο. Με αυτήν τη μέθοδο υπάρχει παραγωγή καρπών κάθε χρόνο.

Με μηχανισμό απορρόφησης των καρπών
Με τη μέθοδο αυτή απορροφώνται οι καρποί, όπως γίνεται με την ηλεκτρική σκούπα, χωρίς να σπάνε, ενώ ταυτόχρονα διαχωρίζονται οι καρποί από τα φύλλα που έχουν αναμειχθεί. Επίσης, υπάρχει παραγωγή καρπών κάθε χρόνο.

Τα μυστικά του φυτού
Ιδιαίτερα ανθεκτικό και σε ακραίες καιρικές συνθήκες

Το ιπποφαές είναι ένα φυτό μοναδικό, που μπορεί να καλλιεργηθεί και να αξιοποιήσει ακόμα και εγκαταλελειμμένα γεωργικά εδάφη, ακαλλιέργητες εκτάσεις, αμμώδεις παραθαλάσσιες εκτάσεις, πυρόπληκτα εδάφη ή βραχώδη νησιά, σύμφωνα με ιον γεωπόνο κ. Κάσσανδρο Γάισιο και συγγραφέα ίου βιβλίου «Το ιπποφαές, το πολυδύναμο φυτό του μέλλοντος». Ιδανική εποχή για ιη φύτευση είναι από Οκτώβριο έως Απρίλιο.

Μπορεί να καλλιεργηθεί και να παραγάγει καρπούς από το υψόμετρο του επιπέδου της θάλασσας μέχρι το υψόμετρο των 2.000 μ. Το εύρος των θερμοκρασιών μέσα στο οποίο μπορεί να καλλιεργηθεί είναι πολύ μεγάλο και κυμαίνεται μεταξύ -43ο C και 40ο C. Οι καρποί του μοιάζουν με ρώγες σταφυλιού, είναι πορτοκαλί και χυμώδεις και έχουν υπόξινη γεύση.

Μπορεί να καλλιεργηθεί, επίσης, σε αργιλώδη και αργιλοπηλώδη εδάφη με επιτυχία, αφού, βέβαια, ενσωματωθεί μια ποσότητα 2.0002.500 κιλών/στρέμμα καλά χωνευμένης κοπριάς ή άλλης οργανικής ουσίας.

Το γεγονός ότι το ριζικό του σύστημα απλώνεται ταχέως σε μεγάλο εύρος επιφανειακά του δίνει τη δυνατότητα σε μικρό χρονικό διάστημα να καλύπτει μεγάλες επιφάνειες, ενισχύοντας ταυτόχρονα τη συνοχή του εδάφους.

Ο κ. Γάτσιος ανέφερε, επίσης, ότι ανήκει στην κατηγορία των διοίκων, δηλαδή υπάρχουν θηλυκά και αρσενικά φυτά (δεν παράγουν καρπούς). Για τον λόγο αυτό καλλιεργείται με φύτευση έρριζων μοσχευμάτων και όχι με σπόρους, επειδή τα φυτά που θα προκύψουν από τους σπόρους είναι άγρια (δηλαδή δεν θα έχουν καμία σχέση με τα μητρικά φυτά, όσον αφορά τόσο το ύψος της παραγωγής όσο και την ποιότητα των καρπών), ενώ τα μισά είναι αρσενικά και τα άλλα μισά είναι θηλυκά. Ο αριθμός των φυτών που φυτεύονται ανά στρέμμα είναι 150 θηλυκά και 15 αρσενικά σε αποστάσεις φυτεύσεως (4 μ. x 1,5 μ.).

Το ιπποφαές θεωρείται ανθεκτικό στην ξηρασία, αλλά τα καλύτερα αποτελέσματα ως αυτοφυές τα δίδει σε περιοχές που δέχονται τουλάχιστον 400 έως 600 mm βροχής ετησίως και επάνω.

Υπάρχουν διάφορες καλλιεργητικές τεχνικές που ευνοούν τη διατήρηση της υγρασίας του εδάφους και περιορίζουν τις απώλειές του. Μια από αυτές τις τεχνικές είναι εκείνη της κάλυψης της επιφάνειας του εδάφους (εδαφοκάλυψη) με πλαστικό ή με άλλα μέσα επάνω στις γραμμές φυτεύσεως. Παρά το γεγονός ότι το φυτό αυτό είναι πολύ ανθεκτικό σε καταστάσεις ξηρασίας, μια πολύ παρατεταμένη περίοδος ξηρασίας χωρίς βροχοπτώσεις μπορεί να είναι επιζήμια για τα νεαρά δενδρύλλια. Εφόσον ο καλλιεργητής αποβλέπει στη μεγάλη παραγωγή, θα πρέπει το καλοκαίρι να αρδεύει τις εκτάσεις, έστω και με μικρές ποσότητες ύδατος, χρησιμοποιώντας είτε το σύστημα των σταγόνων ή τους μικροεκτοξευτές.

Η καλή ηλιοφάνεια είναι επίσης πολύ σημαντικός παράγοντας για την επίτευξη μεγάλης παραγωγής καρπών. Πα τον λόγο αυτό επιδιώκεται η διεύθυνση των γραμμών φυτεύσεως να είναι στον άξονα βορρά-νότου, ώστε να υπάρχει η μικρότερη δυνατή σκίαση των φυτών.

Κάποια είδη και υποείδη μπορούν να ανεχθούν και πλημμυρικά φαινόμενα, αλλά γενικά σε βαριά και υγρά εδάφη δεν ευδοκιμεί το φυτό, καθώς το χωράφι όπου θα καλλιεργηθεί πρέπει να στραγγίζει καλά.

Από τα άλογα των Μακεδόνων στους Ρώσους αστροναύτες
Το ιπποφαές το ραμνοειδές (hippophae rhamnoides) είναι φυλλοβόλος θάμνος που ανήκει στην οικογένεια ελαιαγνίδες. Πρόκειται για ένα από τα αρχαιότερα φυτά στη Γη. Η παρουσία του χρονολογείται πολύ πριν από την εποχή των παγετώνων.
Στην αρχαιότητα η χρήση του ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη, με βάση τις αναφορές του Θεόφραστου, μαθητή του Αριστοτέλη, και του Διοσκουρίδη, του πατέρα της φαρμακολογίας. Το όνομά του, σύμφωνα με τη Wikipedia (ίππος+φαές, το οποίο προέρχεται από το φάος που σημαίνει λάμψη), οφείλεται στα στρατεύματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που παρατήρησαν ότι τα άρρωστα και τραυματισμένα άλογα τα οποία έτρωγαν τα φύλλα και τους καρπούς του φυτού ανάρρωναν γρηγορότερα, αποκτούσαν περισσότερη δύναμη, ενώ το τρίχωμά τους δυνάμωνε και γινόταν πιο λαμπερό.

Στην κλασική θιβετιανή φαρμακευτική βίβλο «Sibu Yidian», που χρονολογείται από τον 18ο αιώνα, τριάντα ολόκληρα κεφάλαια είναι αφιερωμένα στις θεραπευτικές ιδιότητες και χρήσεις του φυτού. Στην Ινδία αποτελεί βασική παράμετρο της Ayurveda, ενώ είναι αναπόσπαστο κομμάτι της κινεζικής φαρμακευτικής. Στη Μογγολία χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες ως άριστο τονωτικό.

Ο θρύλος λέει ότι ο Τζένγκις Χαν και ο στρατός του έπιναν χυμό από ιπποφαές, προκειμένου να αυξήσουν την αντοχή και να επιταχύνουν τη θεραπεία των πληγών τους.

Το 1929 έγινε η πρώτη βιοχημική ανάλυση των συστατικών του, οι δε πρώτες κλινικές δοκιμές για τις θεραπευτικές χρήσεις του φυτού ξεκίνησαν στη Ρωσία τη δεκαετία του 1950. Μάλιστα, στη συγκεκριμένη χώρα χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια ως συστατικό της διατροφής των αστροναυτών.

Διεθνής παρουσία
Σύμφωνα με το «Διεθνές Κέντρο Έρευνας και Εκπαίδευσης για το Ιπποφαές», το φυτό ευδοκιμεί και καλλιεργείται στην Ευρώπη και στην Ασία, όπου υπάρχουν 6 είδη και 12 υποείδη αυτόχθονα, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής Λαντάκ (Ladakh, Ινδία), όπου χρησιμοποιείται για παραγωγή χυμού.

Πάνω από το 90% ή περίπου 2 εκατομμύρια εκτάρια των παγκόσμιων πηγών του ιπποφαούς εντοπίζονται στην Κίνα, όπου γίνεται η εκμετάλλευ-σή του με σκοπό τον έλεγχο των απωλειών νερού και της διάβρωσης του εδάφους. Το συναντάμε, επίσης, σε χώρες όπως οι Μογγολία, Νεπάλ, Πακιστάν, Ουκρανία, Αγγλία, Γαλλία, Δανία, Ολλανδία, Γερμανία, Πολωνία, Φινλανδία, Σουηδία και Νορβηγία. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών, έχουν αναπτυχθεί πειραματικές καλλιέργειες στις ΗΠΑ, στη Νε-βάδα και την Αριζόνα, καθώς και σε διάφορες επαρχίες του Καναδά.

Από τη Ρωσία µε... αγάπη στη Δράµα

http://www.capital.gr/news.asp?id=1250888

Της Ρόης Χάικου

Δεν «απογειώνει» µόνο την υγεία, αλλά και το αγροτικό εισόδηµα, όταν η καλλιέργεια φτάσει στην πλήρη παραγωγική δυναµικότητά της, µετά τον όγδοο-ένατο χρόνο. Και υπόσχεται εισόδηµα της τάξης των 4.500 ευρώ το στρέµµα. Αυτό είναι το µύρτιλο ή blueberry, που ήρθε στην Ελλάδα από τη Ρωσία πριν από περίπου 8 χρόνια και αποτελεί µια ακόµα νέα πρόταση για εναλλακτική αγροτική δραστηριότητα.

Σύµφωνα µε στοιχεία του Παγκόσµιου Οργανισµού Τροφίµων και Γεωργίας, το µύρτιλο, µε το χαρακτηριστικό µπλε χρώµα των καρπών του, καλλιεργείται κυρίως σε 16 χώρες. Οι ΗΠΑ βρίσκονται στην πρώτη θέση των παραγωγών, µε το 52% της παγκόσµιας παραγωγής, ακολουθεί ο Καναδάς µε 32% της παγκόσµιας παραγωγής και έπονται οι Πολωνία, Ολλανδία και Ουκρανία.

Στη χώρα µας µέχρι σήµερα καλλιεργείται ουσιαστικά µόνο στη Δράµα, από τον Αγροτικό Συνεταιρισµό Βιοκαλλιεργητών και Βιοκτηνοτρόφων Νοµού Δράµας µε τον διακριτικό τίτλο «ΒΙΟΔΡΑΜΑ», µε «εµπνευστή» τον κ. Νίκο Παπουτσή, έναν 56χρονο εργοδηγό ηλεκτρολόγο που γνώρισε το φυτό και τις ιδιότητές του όταν ο γιος του σπούδαζε στη Ρωσία µηχανολόγος-ηλεκτρολόγος, εν έτει 2002.

«Σήµερα καλλιεργούνται 44 στρέµµατα στη Δράµα και έως τον Νοέµβριο σκοπεύουµε να βάλουµε ακόµα 80 στρέµµατα. Στόχος είναι κάθε χρόνο να προσθέτουµε 100-150 στρέµµατα, ώστε προοδευτικά να φτάσουµε κοντά στα 1.000», ανέφερε στο «Κ» ο κ. Παπουτσής, τονίζοντας ότι η προσπάθεια έχει αποδειχθεί κερδοφόρα. Στόχος του συνεταιρισµού σε επόµενο χρόνο είναι να προχωρήσει στις συµβολαιακές καλλιέργειες, αλλά και να λειτουργήσει συµβουλευτικά σε άλλους αγροτικούς συνεταιρισµούς, νοµούς και καλλιεργητές που θα ήθελαν να επενδύσουν χρόνο, µεράκι και γη σε αυτό το φυτό.

Οι πρώτες µελέτες και έρευνες για τη δυνατότητα καλλιέργειας του φυτού έγιναν από τον κ. Παπουτσή την περίοδο 2003-2005 και η φυτεία µύρτιλου εγκαταστάθηκε για πρώτη φορά στη Δράµα το 2005, στα πρότυπα αγροκτήµατα που βρίσκονται στις αγροτικές περιοχές του δηµοτικού διαµερίσµατος Καλαµπακίου Δράµας και του δ. δ. Κουδουνίων Δράµας. «Βρισκόµαστε στον πέµπτο χρόνο παραγωγής και λαµβάνουµε περί τα 500 γραµµάρια ανά δενδρύλλιο. Στην πλήρη παραγωγή η απόδοση φτάνει τα 5 κιλά. Αυτό συνεπάγεται έως και 4.500 ευρώ ανά στρέµµα», ανέφερε ο ίδιος. Ωστόσο, δεν πρόκειται για µια φθηνή καλλιέργεια, µε το κόστος να υπολογίζεται από 2.000 έως και 4.000 ευρώ ανά στρέµµα, ανάλογα µε τις ποικιλίες. Το ετήσιο κόστος καλλιέργειας, συντήρησης και συγκοµιδής των καρπών ενός στρέµµατος blueberry σε πλήρη ανάπτυξη ανέρχεται περίπου σε 2.000-2.200 ευρώ ανά στρέµµα, σύµφωνα µε τον γεωπόνο κ. Κάσσανδρο Γάτσιο.

Τα προϊόντα του µύρτιλου (καρποί, φύλλα) αποτελούν την πρώτη ύλη σε πολλές βιοµηχανίες τροφίµων (χυµοί, µαρµελάδες, αρτοσκευάσµατα, εσάνς κ.λπ.), φαρµακοβιοµηχανίες, βιοµηχανίες καλλυντικών, βιοµηχανίες λειτουργικών τροφίµων κ.λπ.

Οι καρποί του µύρτιλου διακρίνονται τόσο για τη γεύση τους όσο και για τη µεγάλη περιεκτικότητάς τους σε πολύτιµες ουσίες για την υγεία του ανθρώπου, όπως είναι οι αντιοξειδωτικές ουσίες, οι βιταµίνες, τα ανόργανα άλατα κ.λπ. Οι καρποί του µύρτιλου έχουν ένα πολύ χαρακτηριστικό µπλε χρώµα, καταναλώνονται δε ως νωποί, αλλά και ως κατεψυγµένοι ή και µεταποιηµένοι.

Υψηλή είναι και η τιµή λιανικής διάθεσης του προϊόντος στην αγορά: ένα κεσεδάκι νωπών µύρτιλων Δράµας, βάρους 125 γραµµαρίων, πωλείται προς 4-5 ευρώ, ο χυµός στοιχίζει 3,30-3,50 ευρώ το µπουκάλι, η κοµπόστα και η µαρµελάδα 6,30 ευρώ, η πάστα 7,60 ευρώ και τα αποξηραµένα φύλλα ως αφέψηµα πωλούνται προς 1,5 ευρώ η συσκευασία.

Προσοχή απαιτείται στις ποικιλίες καλλιέργειας, καθώς, αν και µπορεί να ευδοκιµήσει σχεδόν σε όλα τα σηµεία της χώρας µας, υπάρχουν είδη που απαιτούν περισσότερο ή λιγότερο χειµερινό ψύχος για να αναπτυχθούν και να δώσουν ικανοποιητική παραγωγή.

Όπως ανέφερε ο κ. Παπουτσής, το φυτό χρειάζεται την περίοδο Νοεµβρίου-Φεβρουαρίου τουλάχιστον 0o C και αρκετό νερό για να καρποφορήσει.

Το φυτό πολλαπλασιάζεται µε σπόρους, µε χλωρά και ξυλώδη µοσχεύµατα και µε την in vitro καλλιέργεια. Στην καλλιέργεια του blueberry χρησιµοποιούνται ορισµένα οργανικά βελτιωτικά (τύρφη, πριονίδια κ.λπ.), που τοποθετούνται ως εδαφοκάλυψη στην επιφάνεια του εδάφους ή ενσωµατώνονται γύρω από τα φυτά του µύρτιλου.

Ο αριθµός των φυτών που φυτεύονται είναι 200/στρέµµα, η δε µέση παραγωγή είναι 1.000 κιλά/στρέµµα, ενώ οι αποστάσεις φυτεύσεως ποικίλλουν από 1,5-2,0 µέτρα επάνω στη γραµµή φυτεύσεως έως και 2,4-3,5 µ. µεταξύ των γραµµών φύτευσης. Η ανανέωση της φυτείας γίνεται µε το κατάλληλο κλάδεµα.

Η συγκοµιδή στις περισσότερες ποικιλίες κλιµακώνεται σε µια περίοδο 4-7 εβδοµάδων και γίνεται µε τα χέρια ή µε µηχανικά µέσα, στις περιπτώσεις των ποικιλιών που το επιτρέπουν (µηχανισµός δόνησης, ο οποίος συνοδεύεται από ένα σύστηµα συλλογής των καρπών που πέφτουν).


Τα µυστικά της καλλιέργειας

Το δενδρώδες µύρτιλο είναι ένας θάµνος µε ύψος 1,5-2 µέτρα, ο οποίος προτιµά περιοχές µε µεγάλη ηλιοφάνεια, αλλά µπορεί να ανεχθεί και τη µερική σκίαση. Έχει παρατηρηθεί ότι, όσο περισσότερο σκιάζεται η καλλιέργεια του blueberry, τόσο λιγότερα άνθη αναπτύσσει και, εποµένως, η παραγωγή του µειώνεται.

Σύµφωνα µε τον κ. Γάτσιο, το ιδανικό έδαφος για το δενδρώδες µύρτιλο είναι το ελαφρό αµµώδες ή χαλικώδες έδαφος που είναι πλούσιο σε οργανική ύλη και το οποίο έχει µια ελαφρά κλίση, αλλά έχει πολύ χαµηλό pΗ (pΗ 4,8-5,2). Το έδαφος πρέπει να στραγγίζει καλά και να διαθέτει µια περιεκτικότητα τουλάχιστον 4%-5% σε οργανική ουσία. Όσο πιο χαµηλό είναι το pΗ, τόσο µικρότερα προβλήµατα δηµιουργούν τα ζιζάνια.

Μερικά είδη εδαφών, λόγω του ότι το pΗ τους είναι σχετικά υψηλό, απαιτούν µια διαδικασία όξυνσης και µείωσης του pΗ τους πριν από το φύτεµα των δενδρυλλίων. Η όξυνση του εδάφους γίνεται µε τη χρησιµοποίηση της τύρφης κατά τη φύτευση των δενδρυλλίων ή του θείου σε εγκατεστηµένες φυτείες.

Η καλλιέργεια του µύρτιλου δεν είναι απαιτητική και µπορεί να είναι επιτυχής σε όλα τα µέρη της Ελλάδας, εφόσον επιλεγούν οι κατάλληλες ποικιλίες και ακολουθηθεί το κατάλληλο καλλιεργητικό σύστηµα. Η διάρκεια της καλλιέργειας είναι 30 έτη, ενώ η πρώτη συγκοµιδή γίνεται από το τρίτο έτος. Στη Βόρεια Ελλάδα µπορούν να χρησιµοποιηθούν ποικιλίες που απαιτούν µεγαλύτερα ποσά χειµερινού ψύχους, για να αρθεί ο λήθαργος των οφθαλµών τους, ενώ στη Νότια Ελλάδα ποικιλίες που απαιτούν µικρότερα ποσά χειµερινού ψύχους.

Το µύρτιλο δεν ανέχεται την υψηλή στάθµη του υπεδάφιου ύδατος και χρειάζεται άρδευση, εάν το βρόχινο νερό δεν είναι επαρκές. Ενδεικτικά, οι ανάγκες του σε νερό είναι τουλάχιστον 25 mm την εβδοµάδα µέχρι τις αρχές του Σεπτεµβρίου. Σε καµία περίπτωση δεν πρέπει ο υπεδάφιος ορίζοντας του νερού να φτάνει µέχρι τα 30-40 εκ. από την επιφάνειά του, επειδή αυτό θα είναι καταστροφικό για τα φυτά. Το ριζικό του σύστηµα, επειδή είναι επιφανειακό και περιορισµένης ανάπτυξης, είναι πολύ ευαίσθητο στην ασφυξία, όταν το έδαφος κατακλύζεται από τα νερά. Στην περίπτωση που το έδαφος δεν έχει καλή στράγγιση, η καλλιέργεια του µύρτιλου γίνεται σε «σαµάρια». Οι ρίζες του blueberry είναι λεπτές, νηµατώδεις και δεν έχουν απορροφητικά τριχίδια. Άρα, δεν µπορούν να απορροφούν µεγάλες ποσότητες νερού, µε αποτέλεσµα να είναι πολύ ευαίσθητο στην έλλειψη του νερού.

Η λίπανση
Οι ειδικοί συνιστούν να δίδονται τα απαιτούµενα θρεπτικά στοιχεία στις καλλιέργειες µύρτιλου µε ελαφρές και επαναλαµβανόµενες λιπάνσεις. Το άζωτο πρέπει να χορηγείται κάθε χρόνο, ιδίως τα έτη που προβλέπεται να υπάρξει µεγάλη παραγωγή. Το αζωτούχο λίπασµα πρέπει να παρέχεται λίγο πριν από την έκπτυξη των οφθαλµών. Σε αµµώδη εδάφη, τα αζωτούχα λιπάσµατα πρέπει να δίδονται σε δύο δόσεις, το 75% µε την έκπτυξη των οφθαλµών, το δε υπόλοιπο 25% µετά την πτώση των πετάλων. Το συγκεκριµένο φυτό απορροφά το αζωτούχο λίπασµα κατά το µεγαλύτερο µέρος του υπό αµµωνιακή µορφή, σε αντίθεση µε τα περισσότερα φυτά, που το απορροφούν υπό νιτρική µορφή. Η θειική αµµωνία (21-0-0) χρησιµοποιείται κατά προτίµηση όταν το pΗ του εδάφους είναι υψηλότερο από το 5 και η ουρία εάν το pΗ είναι χαµηλότερο από το 5.

Η καλλιέργεια απαιτεί, επίσης, µικρές ποσότητες φωσφόρου και καλίου. Για τον φωσφόρο, συνιστάται να δίνεται πριν από τη φύτευση των δενδρυλλίων του µύρτιλου. Η χρησιµοποίηση του υπερφωσφορικού λιπάσµατος κατά την εγκατάσταση του φυτού αποτελεί µια καλή φωσφορική λιπαντική πρακτική. Για το κάλιο, συνιστάται η καλιούχος λίπανση να γίνεται το φθινόπωρο.

Αναφορικά µε το κλάδεµα, τα πρώτα τέσσερα χρόνια µετά το φύτεµα γίνεται κυρίως για να «ανοίξει» το φυτό. Μετά το πέµπτο έτος, το κλάδεµα συνίσταται στην αποµάκρυνση των ασθενικών, των µη παραγωγικών, αλλά και των πολύ λεπτών βλαστών. Οι βλαστοί µε µεγαλύτερη ηλικία θεωρούνται ότι έχουν µειωµένη παραγωγικότητα. Οι γεωπόνοι συνιστούν, δε, τον κανόνα 1:6, δηλαδή να κλαδεύεται και να αποµακρύνεται ένας βλαστός σε κάθε 6 παλαιούς βλαστούς ηλικίας άνω των δύο ετών.

Από τα έλη της Σιβηρίας στη µάχη κατά του Αλτσχάιµερ

Η ιστορία του φυτού από την αρχαιότητα φτάνει στη µακρινή Σιβηρία, στα έλη όπου βρέθηκε το ασυνήθιστο φυτό Vaccinium Corymbosum, το µύρτιλο. Αν και γνωστό στο εξωτερικό για το χρώµα και το άρωµά του, ελάχιστοι γνώριζαν τις ευεργετικές του ιδιότητες στον οργανισµό. Όταν βρέθηκε στα χέρια των Aµερικανών επιστηµόνων, εξηµερώθηκε, έπειτα από µακροχρόνιες επιστηµονικές έρευνες.

Το µέγεθος των καρπών του σε αυτήν τη βελτιωµένη µορφή ξεπερνά κατά πολλές φορές το µέγεθος των καρπών της άγριας «µαµάς» του, διατηρώντας, ωστόσο, τη φανταστική του γεύση και την ποιότητά του. Αυτήν τη στιγµή παράγονται πολλά είδη ήµερου blueberry. Με την καλλιέργειά του ασχολούνται σχεδόν παγκοσµίως, από τον Καναδά έως και τη Νέα Ζηλανδία. Όµως, η πατρίδα του ήµερου blueberry θεωρούνται οι ΗΠΑ, µια και εκεί στις αρχές του 20ού αιώνα ο Αµερικανός βοτανολόγος Κόουιλ πρώτος στον κόσµο άρχισε να καλλιεργεί το ήµερο blueberry.

Κατά τον Β΄ Παγκόσµιο Πόλεµο, οι πιλότοι της πολεµικής αεροπορίας της Αγγλίας (ΡΑΦ) κατανάλωναν µεγάλες ποσότητες γλυκών ή µαρµελάδες από µύρτιλο, κυρίως πριν από τις νυχτερινές τους εξορµήσεις, µε σκοπό να βελτιώσουν την όρασή τους.

Τα αποτελέσµατα που λήφθηκαν το 1998 έπειτα από έρευνες πάνω στους καρπούς του blueberry στο Ιατρικό Κέντρο της Βοστώνης ξεπέρασαν κάθε προσδοκία. Τώρα τα blueberries διαφηµίζονται ως πηγή αιώνιας νιότης, ενώ έχουν χαρακτηριστεί από τον αµερικανικό οργανισµό «The World’s Healthiest Foods» («Οι πιο υγιεινές τροφές του κόσµου»), ένα διεθνώς αναγνωρισµένο µη κερδοσκοπικό ίδρυµα, ως «σούπερ φρούτο» και «αστέρι της διατροφής».

Όπως απέδειξαν οι Αµερικανοί επιστήµονες, το blueberry όχι µόνο έχει την ικανότητα να επιβραδύνει τους µηχανισµούς της γήρανσης, αλλά και συµβάλλει στην ανανέωση του οργανισµού. Για να βελτιώσει κανείς τον µεταβολισµό, τη µνήµη και τον συγχρονισµό των κινήσεών του, είναι αρκετό να καταναλώνει µισό φλιτζάνι καρπών την ηµέρα. Μάλιστα, το αµερικανικό πανεπιστήµιο Tufts το συστήνει στους φοιτητές σε περιόδους εξετάσεων, ενώ χρησιµοποιείται συστηµατικά για την προετοιµασία των Ολυµπιακών οµάδων HΠΑ και Καναδά.

Ο χυµός του φυτού αυξάνει την αντοχή των αιµοφόρων αγγείων, ρυθµίζει τη λειτουργία πολλών ενδοκρινών αδένων και χαρακτηρίζεται από αγγειοδιασταλτικές, αντιαρτηριοσκληρυντικές, αντιφλεγµονώδεις και πυρηνοπροστατευτικές ιδιότητες. Εκτός των άλλων, είναι ισχυρή άµυνα ενάντια στο Aλτσχάιµερ, µειώνει τη χοληστερόλη, διευκολύνει το κυκλοφορικό, λειτουργεί κατά του σακχαρώδους διαβήτη, ενώ προστατεύει και από τον καρκίνο του τραχήλου της µήτρας. Κατευνάζει, επίσης, τις αλλεργικές αντιδράσεις του οργανισµού στα φάρµακα και στα προϊόντα διατροφής. Από µόνο του το φυτό δεν προκαλεί αλλεργίες και µπορεί να καταναλωθεί ακόµα και από παιδιά µε αυξηµένη ευαισθησία σε διαβητικές και αλλεργικές τάσεις.

Οι καρποί του µύρτιλου διακρίνονται για τις πλούσιες αντιοξειδωτικές τους ουσίες, µε όποια µέθοδο και αν τις µετρήσουµε. Μεταξύ 38 διαφορετικών φρούτων και λαχανικών που αναλύθηκαν, το blueberry έχει πολύ µεγάλη αντιοξειδωτική δράση, κατέχοντας τη 2η θέση µετά το ιπποφαές.

* Αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Κεφάλαιο" της 23ης Ιουλίου